<title_newspaper="Tygodnik Powszechny">
<title_article="O aktualności Żeromskiego">
<author_1="Józef Marian Święcicki">
<language="pl">
<style="press">
<year="1951">
<month="3">
<date="1951-03-04">
<period="w">
<status="1_obieg">
<support="paper">
Weźmy dla przykładu tylko kilka głośniejszych pozycji, u nas dzięki tłumaczeniom czy wznowieniom bardzo aktualnych: takie powieści jak „Pod słońcem szatana" Bernanosa czy „Sedno sprawy" Greene'a. Z Bernanosem łączy przecież Żeromskiego jego uderzający pesymizm, odczuwanie ucisku zła jako czegoś niemal że niezwalczonego. Często bardzo w twórczości pisarza przewijający się motyw, to kuszenie szatana, który uderza zwłaszcza w dusze wybrane i święte. Jeśli szatan przypuszcza u Bernanosa zaciekły szturm na ks. Donissana, bohaterskiego ascetę, i omal że nie powoduje jego załamania, to u Żeromskiego, w postaci Smętka, będzie szarpać, bezpośrednio przed samą męką duszę św. Wojciecha. Święci i bohaterowie odnoszą nad nim wprawdzie zwycięstwo, ale jakże ono jest rzadkie! Nie wynika stąd naturalnie u obu pisarzy wniosek, jakoby wobec tego należało z walki zrezygnować, wręcz przeciwnie właśnie taka sytuacja nakłada u nich na człowieka obowiązek tym większej czujności, tym bardziej heroicznej postawy, niemniej jednak perspektywy na przyszłość nie są tutaj wcale różowe. Prawda, w twórczości Żeromskiego mamy moment wytchnienia, chwile bardziej optymistycznego nastawienia (Smętek w odrodzonej Polsce zostaje przegnany w „Wietrze od morza''), ale nas właśnie te fragmenty w twórczości pisarza nie przekonują, wydają się sztuczne, nie dość uzasadnione. Ostatecznie zwycięża rozdarcie. Podnosząc jednak zbieżność ogólnego tonu, bynajmniej nie chcę zapoznawać różnic zasadniczych. Bernanos, zbrojny w swój katolicyzm przezwyciężył w dalszej swej twórczości pewne, manichejskie już niemal naloty, poszukiwacz wiary Żeromski nie miał tego oparcia i jego pesymizm był koniecznym a szczerym wyrazem niedostatku jego laickiego poglądu na świat, z którym się przecież do końca borykał, który uważał za nie wystarczający, jak o tym jego „Ostatnie notaty" wymownie świadczą. 
</support>
</status>
</period>
</date>
</month>
</year>
</style>
</language>
</author_1>
</title_article>
</title_newspaper>
 
